NHỮNG GÌ TÂY PHƯƠNG ĐÃ SAI LẦM ĐỐI VỚI TRUNG CỘNG?

ECONOMIST Geopolitics

NHỮNG GÌ TÂY PHƯƠNG ĐÃ SAI LẦM ĐỐI VỚI TRUNG CỘNG?

Họ dự đoán rằng Trung Cộng sẽ hướng tới một chế độ dân chủ và nền kinh tế thị trường. Nhưng họ đã LẦM TO

How the West got China wrong

It bet that China would head towards democracy and the market economy. The gamble has failed

1 tháng 3 năm 2018

Cuối tuần qua, Trung Quốc đã đi từ chế độ độc đoán để trở thành chế độ độc tài. Ông Tập Cận Bình (Xi Jinping), một người có quyền lực cao nhất thế giới, cho chúng ta biết ông ấy sẽ thay đổi hiến pháp Trung Quốc để có thể nắm chủ tịch nước cho đến khi nào ông ta muốn – có nghĩa là cho đến mãn đời. Ngoài Mao Trạch Đông, không có một nhà lãnh đạo Trung Quốc nào nắm nhiều quyền lực công khai như vậy. Đó không chỉ là một sự thay đổi lớn đối với Trung Quốc mà còn là bằng chứng dự đoán của phương Tây trong 25 năm qua đã hoàn toàn sai.

Sau khi Liên Xô sự sụp đổ, phương Tây đã đón chào một quốc gia cộng sản lớn khác vào nền trật tự kinh tế toàn cầu. Các nhà lãnh đạo Tây Phương tin rằng việc đưa Trung Cộng vào các tổ chức thương mại quốc tế như WTO sẽ gắn kết họ trong một hệ thống dựa trên nền tảng luật pháp được thiết lập sau Thế chiến thứ hai. Họ hy vọng rằng hội nhập kinh tế sẽ khuyến khích  Trung Quốc phát triển trở thành nền kinh tế thị trường, đồng thời khi trở nên thịnh vượng người dân sẽ khao khát tự do dân chủ, đòi hỏi quyền tự do và một chế độ pháp quyền.

Đó là một tầm nhìn đúng đắn còn hơn là cấm cửa Trung Quốc. Trung Quốc đã phát triển vượt trội ngoài sự tưởng tượng của mọi người (tờ báo Economist chúng tôi đã từng chia sẻ như vậy). Dưới sự lãnh đạo của Hồ Cẩm Đào, ta vẫn có thể hình dung được kết quả của sự dự đoán. Khi ông Tập Cận Bình (Xi) giành quyền lực năm năm trước đây, Trung Quốc đã nở rộ những hy vọng rằng ông ta sẽ đưa TC tiến tới một chế độ hiến định. Ngày nay ảo tưởng này đã tan vỡ. Trên thực tế, ông Tập đã sử dụng chính trị và kinh tế để đàn áp, thiết lập một nhà nước toàn trị và sự đối đầu.

Tất cả đầu ca ngợi: Cha Tập (Dada)

Bắt đầu với chính trị. Ông Tập đã sử dụng quyền lực của ông ta để tái khẳng định sự thống trị của Đảng Cộng sản và vị trí của ông ta. Là một phần của chiến dịch chống tham nhũng, ông đã thanh toán các đối thủ có tiềm năng. Ông đã cải tổ sâu rộng Quân đội Giải phóng Nhân dân (PLA), phần khác để bảo đảm sự trung thành với đảng và với cá nhân ông. Ông đã bỏ tù những luật sư có tư tưởng tự do, dập tắt những chỉ trích trên các phương tiện truyền thông và trực tuyến về đảng và chính quyền. Mặc dù cuộc sống cá nhân của người dân tương đối tự do hơn, nhưng ông ta đang tạo ra một nhà nước kiểm soát, theo dõi những ai bất đồng chính kiến và lệch hướng.

Trung Cộng đã từng tuyên bố không quan tâm đến các chế độ cai trị của các nước khác, miễn là để họ yên. Tuy nhiên, TC ngày càng gia tăng độc tài và trở thành đối thủ với các chế độ dân chủ. Tại đại hội đảng lần thứ 19 (CSTQ) mùa thu năm ngoái, ông Tập đưa ra “một lựa chọn mới cho các nước khác” dựa trên “sự khôn ngoan và cách tiếp cận của Trung Quốc để giải quyết các vấn đề mà nhân loại phải đối mặt.” Ông Tập sau đó nói rằng Trung Quốc sẽ không xuất cảng mô hình của mình, nhưng cho thấy Hoa Kỳ hiện không chỉ là đối thủ kinh tế, mà còn là đối thủ về ý thức hệ nữa.

Việc Tây Phương đặt niềm tin vào “thị trường” đã thành công. Trung Quốc đã gia nhập nền kinh tế toàn cầu trở thành nước xuất khẩu lớn nhất thế giới với trên 13% của tổng số. Nó là một doanh nghiệp, nguồn tài nguyên đầy sinh lực và là nơi ở của 12 trong số 100 công ty có giá trị cổ phần niêm yết lớn nhất thế giới. Nó đã tạo ra sự thịnh vượng phi thường cho chính nó và cho cả những ai làm ăn với nó.

Tuy nhiên, Trung Quốc không phải là một nền kinh tế thị trường (thực sự) và trong tình hình hiện tại chuyện đó sẽ không bao giờ xảy ra. Thay vào đó, chính quyền TC ngày càng kiểm soát và biến các doanh nghiệp trở thành cánh tay quyền lực của nhà nước. Họ chủ trương lấy các ngành công nghiệp lớn là chiến lược. Ví dụ, chương trình “Chế tạo tại Trung Quốc 2025” (Made in China 2025) bằng cách trợ cấp và bảo vệ để dẫn đầu thế giới trong 10 ngành công nghiệp bao gồm hàng không, công nghệ và năng lượng, bao trùm gần 40% tổng số sản xuất. Mặc dù Trung Quốc đã ít trắng trợn hơn về hành động gián điệp (ăn cắp) công nghiệp nhưng các công ty phương Tây thường phàn nàn về các vụ lấy cắp tài sản trí tuệ với sự hỗ trợ của nhà nước TC. Trong khi đó các doanh nghiệp từ nước ngoài tuy thu được lợi nhuận nhưng lại rất khốn đốn vì luôn luôn phải tuân theo các điều kiện của Trung Quốc. Ví dụ, các công ty thẻ tín dụng Mỹ chỉ được phép (hoạt động) sau khi việc thanh toán được chuyển qua điện thoại di động.

Trung Quốc chấp nhận một số quy tắc của phương Tây, nhưng hình như họ đang soạn thảo một hệ thống song hành của riêng họ. Đi theo Sáng kiến ​​Vành đai và Con Đường, hứa hẹn sẽ đầu tư hơn 1 ngàn tỷ đô la vào thị trường nước ngoài để cuối cùng sẽ vượt mặt chương trình Marshall (của Mỹ sau đệ nhị thế chiến). Đây là một phần của âm mưu phát triển của Trung Quốc ở Tây Phương đang gặp khó khăn, nhưng nó cũng tạo ra một mạng lưới ảnh hưởng bởi Trung Quốc bao gồm nhiều quốc gia sẵn sàng tham gia. Sáng kiến ​​này đòi hỏi các quốc gia dự phần phải chấp nhận cách giải quyết các tranh chấp theo kiểu Trung Quốc. Nếu các chuẩn mực phương Tây hiện nay ngăn cản tham vọng của Trung Quốc, thì sáng kiến này sẽ thay thế.

Trung Quốc dùng vũ khí thương mại để đối đầu với kẻ thù nghịch. Họ trừng phạt trực tiếp các công ty, như hãng xe Mercedes-Benz, một nhà sản xuất xe hơi của Đức, gần đây đã buộc phải lúng túng xin lỗi sau khi vô tình trích dẫn lời của Đức Đạt Lai Lạt Ma trên mạng. Nó cũng trừng phạt các doanh nghiệp vì hành động của chính phủ họ. Khi Philippines tuyên bố chủ quyền của họ đối với Scarborough Shoal ở Biển Đông, Trung Quốc đã đột ngột ngừng mua chuối với lý do có hại cho sức khỏe. Khi sức mạnh kinh tế của Trung Quốc gia tăng, những áp lực như vậy sẽ trở thành hữu hiệu.

“Sức mạnh sắc bén” của thương mại sẽ hỗ trợ cho sức mạnh “cứng” quân sự. Ở đây, Trung Quốc hành xử như một cường quốc khu vực tìm cách đuổi Mỹ ra khỏi vùng Đông Á. Tương tự như Scarborough Shoal, Trung Quốc đã chiếm giữ và xây cất trên một số rạn san hô và nhiều hòn đảo. Tốc độ hiện đại hóa và gia tăng quân sự của Trung Quốc đang tạo ra sự nghi ngờ về sự cam kết duy trì thống trị của (Mỹ) lâu dài trong khu vực. Quân đội TC vẫn không thể đánh bại được Mỹ trong một cuộc chiến, nhưng quyền lực (kinh tế) là cách giải quyết tương tự như sức mạnh (quân sự). Ngay cả khi sự thách thức của Trung Quốc đã rõ ràng, thì Hoa Kỳ cũng không muốn hoặc không thể ngăn chặn nó.

Hãy hít thở thật sâu

Ta phải làm gì? Phương Tây đã thua cuộc ở Trung Quốc, chỉ vì nền dân chủ các nước này đang gặp khủng hoảng về niềm tin. Tổng thống Donald Trump đã rất sớm thấy được mối đe dọa của Trung Quốc nhưng ông ta chỉ hình dung nó về sự thâm hụt thương mại song phương vốn tự nó không phải là mối đe dọa. Một cuộc chiến thương mại sẽ làm suy yếu các tiêu chuẩn mà ông ta cần phải bảo vệ và có thể gây tổn hại cho đồng minh đang cần đoàn kết trước đầu gấu TC. Tuy nhiên với nhiều làn sóng chống đối ông, lời hứa “làm nước Mỹ mạnh trở lại” của ông đã tạo ra  sự thối lui thành chủ nghĩa đơn phương có thể gây lợi thế cho TC.

Thay vào đó, ông Trump cần phải tái tạo lại chính sách về Trung Quốc. Trung Quốc và phương Tây sẽ phải học cách sống với những khác biệt của nhau. Đưa ra phương cách sai lầm ngày hôm nay với hy vọng những cam kết sẽ làm cho Trung Quốc tốt đẹp hơn ngày mai sẽ chẳng có ý nghĩa gì. Phương Tây càng miễn cưỡng hòa hoãn với những lạm quyền của Trung Quốc, thì ngày càng gặp thêm nguy hiểm khi có những thách thức sau này. Do đó, trong mọi lĩnh vực, chính sách cần phải khắc nghiệt hơn, ngay cả khi phương Tây nới lỏng các giá trị được tuyên bố là phổ quát.

Để chống lại sức mạnh sắc bén của Trung Quốc, các xã hội phương Tây nên tìm cách liên hệ hơn với các cơ sở độc lập với nhà nước Trung Cộng, ngay cả với các nhóm sinh viên. Để chống lại sự lạm dụng quyền lực kinh tế của Trung Quốc, phương Tây nên xem xét kỹ các khoản đầu tư của các công ty quốc doanh và các công ty Trung Quốc dưới bất kỳ hình thức nào với kỹ thuật bén nhạy hiện nay. Cần gia tăng các thể lệ nhằm bảo vệ những trật tự mà họ đang cố bảo vệ. Trong nhiều tháng, Mỹ đã chặn việc bổ nhiệm các quan chức tại WTO. Ông Trump cần chứng tỏ cam kết của mình đối với các đồng minh bằng cách xét lại tư thế của Mỹ về Đối Tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP), như ông đã gợi ý. Để chống lại sức mạnh của Trung Quốc, Mỹ cần đầu tư vào các hệ thống vũ khí mới, nhất là gần gũi hơn với các đồng minh – là những đối tượng đang chứng kiến sự ​​quyết liệt của Trung Quốc – họ sẽ tự nhiên hướng về với Hoa Kỳ. (1)

Sự đối đầu giữa các siêu cường thống trị và đang lên không cần phải dẫn tới chiến tranh. Nhưng sự đói khát quyền lực của ông Tập đã nảy sinh những bất ổn có tính tàn phá. Một ngày nào đó Ông ta có thể tạo một chiến thắng bằng cách đánh chiếm Đài Loan. Cần nhớ lại rằng sự giới hạn nhiệm kỳ của các nhà lãnh đạo Trung Quốc đã giúp tránh khỏi tình trạng hỗn loạn và đầy tội ác của một chế độ độc tôn thời Mao được cai trị bởi một cá nhân. Một nền độc tài dù vững mạnh, nhưng rất mong manh, không phải là mục tiêu hàng đầu của Tây phương ở Trung Quốc. Nhưng đó là nơi nó đã kết thúc.

Bài viết này xuất hiện trong phần Lãnh đạo (Leaders) của ấn bản in dưới tiêu đề “Những gì phương Tây đã sai lầm”

https://www.economist.com/news/leaders/21737517-it-bet-china-would-head-towards-democracy-and-market-economy-gamble-has-failed-how

(1)   TT Trump đã thực hiện những gì mà bài báo này đã nêu ra. Năm 2011, trong cuốn sách “Make America Strong Again” Ông đã nói lên sự nguy hiểm của Trung Cộng và đã đưa ra cách giải quyết là đánh thuế vào các sản phẩm của TC và nhiều hành động khác (Bbc)

 

Bài Khác